Psychologia sportu i coaching sportowy

Psycholog sportu o swojej pracy 

Psycholog sportu w swojej pracy korzysta z wiedzy psychologicznej dotyczącej czynników wpływających na psychofizyczne i mentalne funkcjonowanie zawodników i sportowców amatorów, a także osób wykonujących ćwiczenia np. rehabilitacyjne. Psycholog sportu skupia się na tych elementach działania, które mogą zwiększyć efektywność sportowca w sytuacji startowej np. nauczyć zawodnika jak radzić sobie ze stresem lub zmniejszyć koszty emocjonalne związane z przegraną lub kontuzją. Psycholog sportu wzmacnia również rozwój kompetencji trenerskich poprzez psychoedukacje, doradztwo psychologiczne, szkolenia trenerskie i warsztaty psychologiczne, które najczęściej dotyczą takich obszarów jak: komunikacja interpersonalna, motywacja, koncentracja uwagi, zarządzanie drużyną czy sposoby na stres.

Zakres pracy, którą wykonuje psycholog sportu:

  • ustalanie celów (jak wyznaczać cele startowe i treningowe)
  • zmniejszanie kosztów emocjonalnych (jak radzić sobie ze stresem)
  • nauka prowadzenia wewnętrznego dialogu
  • nauka koncentracji (jak i na co kierować uwagę w sytuacji startowej)
  • ustalanie czynników wspomagających realizację celów: motywacja, fizjologia, zachowanie (jak pracować, kiedy motywacja do treningów i startu ulega zmianie)
  • rozpoznanie i podtrzymanie motywacji do treningu i startu
  • wspomaganie rozwoju zawodnika na każdym szczeblu sportowej kariery (jak pracować z zawodnikiem kiedy wystąpi motywacja do zmiany)

Obszary pracy, w których uczestniczy psycholog sportu:

  • wyznaczanie celów - praca jaką wykonuje psycholog sportu z zawodnikiem odbywa się w oparciu o wyznaczony cel, dobór sposobów jego osiągnięcia oraz wyciąganie wniosków z poszczególnych etapów realizowanego zadania
  • techniki relaksacji przed i w czasie startu – psycholog sportu stara się dobrać skuteczną technikę zmniejszającą napięcie i wspomagającą pokonać stres psychologiczny i skutki stresu
  • budowanie pewności siebie – psycholog sportu kładzie nacisk na umiejętności i sposoby osiągania celu. Rozwój kompetencji nie zawsze gwarantuje zachowanie pewności siebie, dlatego różnicuje sposoby pracy. Zwraca również uwagę na sposoby wykorzystania atutów i silnych stron w realizacji sportowych zadań
  • jak radzić sobie ze stresem – psycholog sportu uczy umiejętności efektywnego radzenia sobie w sytuacjach, w których może pojawić się stres oraz wykorzystania tego co daje stres jako czynnik mobilizujący do podjęcia kolejnych wyzwań. Psycholog sportu pomaga wypracować sposoby i odpowiedz na pytanie jak radzić sobie ze stresem i opanować skutki stresu
  • trening koncentracji – psycholog sportu wzmacnia umiejętność zarządzania uwagą, a więc uczy sposobów jej przełączania i kierowania na elementy istotne z punktu widzenia rywalizacji sportowej
  • motywacja - psycholog sportu zwraca uwagę, jak motywacja wpływa na kierunki działania wzmacniającego uzyskanie gratyfikacji lub uniknięcie konsekwencji oraz wykorzystanie tej umiejętności zarówno przez samego zawodnika, jak i trenera w zarządzaniu drużyną czy pracy indywidualnej z zawodnikiem
  • poprawa skuteczności przekazu - komunikacja interpersonalna to również obszar w którym psycholog sportu może zastosować optymalizacje, podnosząc nie tylko skuteczność przekazu, ale również zmniejszając stres zarówno zawodnika jak i trenera czy osób współpracujących.

Psychologia sportu a rozwiązywanie problemów psychologicznych w relacjach

Psychologia sportu przyjmuje założenie, że rozwój kompetencji osobistych, może korzystnie wpływać na uzyskiwane wyniki, a także na relacje trenera z zawodnikami.

Psycholog sportu pomaga optymalizować zachowania, wyznaczać cele, przeprowadzać trening mentalny, wzmacniać pewność siebie i rozwijać umiejętności panowania nad emocjami, uczy jak radzić sobie ze stresem. Dba żeby komunikacja interpersonalna pomiędzy zawodnikami i trenerami była efektywna, a motywacja na tyle silna, aby pozwalała na pełne zaangażowanie w trening.

  • zawodnik - trener

Psycholog sportu może pełnić pomocną rolę w ustaleniu struktury współpracy pomiędzy zawodnikiem a trenerem. Ważny obszar oddziaływań stanowi komunikacja interpersonalna i jednolitość celów.

  • zawodnik - zawodnik

Psycholog sportu wykorzystując obszar różnic indywidualnych może istotne niwelować koszty konfliktów pomiędzy zawodnikami, wynikające często z cech osobowościowych sportowców oraz wzmocnić atmosferę wzajemnej akceptacji i współdziałania, ułatwiającą osiąganie wspólnego celu.

  • zawodnik - drużyna

Psycholog sportu odgrywa rolę integrującą zespół. Jest osobą, która w istotny sposób przyczynia się do budowania jedności drużyny, atmosfery wzajemnego zaufania i współpracy. Ponadto pojawia się tu konieczność pokazania nadrzędności celu zespołowego nad celem indywidualnym. Ważnym celem pracy będzie również komunikacja interpersonalna jak i rozwój kompetencji trenerskich w tym obszarze.

  • zawodnik - działacze

Psycholog sportu może zwrócić szczególną uwagę na umiejętność adekwatnego formułowania przez zawodnika swoich potrzeb, oczekiwań, sugestii dotyczących planu szkoleniowego oraz sprawdzić czy motywacja do zmiany sytuacji w jakiej znajduje się kariera zawodnika jest możliwa.

  • zawodnik - media i opinia publiczna

Psycholog sportu nie tylko pomaga zawodnikowi w umiejętności kontaktu z mediami, przekazywaniu informacji, w sposób, który będzie chronił jego prywatność, ale również na skutki, jakie wywołuje stres wynikający z wpływu opinii publicznej i oczekiwań kibiców.

Psychologia sportu

Psychologia sportu jest dziedziną nauki stosowanej, która zajmuje się zachowaniami i czynnikami, które wpływają na zachowanie osób uprawiających sport.

Psychologia sportu uwzględnia m.in.:

  • funkcjonowanie mózgu człowieka
  • cechy temperamentu i różnice indywidualne
  • możliwość kontroli stanu wzbudzenia autonomicznego układu nerwowego
  • reakcję na stres i możliwości radzenia sobie z nimi

Psychologia sportu jako nauka stosowana stała się obiektem zainteresowania zarówno działaczy sportowych, jak i trenerów i samych zawodników. Coraz więcej profesjonalnych drużyn oraz zawodowych sportowców korzysta ze wsparcia osoby jaką jest psycholog sportu. Wynika to z zapotrzebowania trenerów i zawodników, związanego z coraz większą presją na osiąganie znaczących wyników i poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, jak radzić sobie ze stresem w sytuacji rywalizacji sportowej. Tam, gdzie wyszkolenie techniczne jest doprowadzone do perfekcji, a o wyniku decydują np. ułamki sekund, pomocne może okazać się doradztwo psychologiczne, rozwój kompetencji trenerskich oraz rozwinięcie umiejętności mentalnych. Trening mentalny pomaga pokonać stres, zwiększa pewność zawodnika i zwiększa prawdopodobieństwo, że całościowy trening przełoży się na wyniki podczas ważnych imprez sportowych.

W ramach treningu mentalnego, zawodnicy uczą się jak radzić sobie ze stresem w sytuacji przed startem, sytuacji startowej lub sytuacji po przegranej.
Psychoedukacja, doradztwo psychologiczne lub szkolenia trenerskie najczęściej przyczyniają się do skutecznego rozwiązania zarówno indywidualnych problemów zawodników, jak i problemów w obrębie pary sportowej, drużyny bądź zespołu szkoleniowo.

O optymalizacji wyników

Optymalizacja wyników a psychologia sportu

Psycholog sportu działa nie tylko w obszarze problemu. Często podejmuje działania mające na celu optymalizację, a więc podniesienie poziomu umiejętności, która nie jest związana z problemem czy trudnością. Niejednokrotnie psycholog sportu zwraca uwagę na rozwój kompetencji, które mogą być poprawione z punktu widzenia wyniku np.: w obszarze jakim jest komunikacja interpersonalna.

Coaching i psychologa sportu

Polacy z terminem coaching spotkali się w latach 60-tych przy okazji transmisji z zawodów hokejowych. Europejskimi drużynami kierowali trenerzy, a kanadyjskimi i amerykańskimi – coache. Wtedy nie zastanawiano się nad różnicami między zakresami pojęciowymi obu terminów. Część polskich charyzmatycznych trenerów posiadała intuicyjne umiejętności psychologiczne, które pozwalały na osiąganie przez wychowanków większych sukcesów sportowych niż rywale prowadzeni przez trenerów bez takich umiejętności. Niepokój wzbudzały powtarzające się sytuacje, w których faworyzowani dobrze przygotowani fizycznie sportowcy zawodzili w najważniejszych zawodach („spalali się", „zżerała ich trema", nie potrafili powtórzyć wyników osiąganych na treningach lub mniej ważnych zawodach, „nie trafiali z formą", skarżyli się na presję i odpowiedzialność, itp.). Sugestie dziennikarzy i kibiców dotyczące zasięgnięcia porady psychologów sportowych bywały najczęściej zbywane i pozostawano przy postępowaniu intuicyjnym, często siermiężnym.

Znaczącym przełomem w tym zakresie były sportowe sukcesy Adama Małysza, który wielokrotnie podkreślał istotną rolę, która odgrywa jego psycholog sportu w przygotowaniu do sytuacji startowej, upowszechniał terminy i techniki które proponuje psychologia sportu (słynne: „koncentrowanie się na oddaniu dwóch dobrych skoków"). I obecnie – choć sytuacja jest jeszcze daleka od ideału – coraz częściej dostrzega się rolę, jaką może odegrać psychologia sportu w poprawianiu skuteczności startowej.

W dobie rosnącej specjalizacji, klasyczny coaching polegający na łączeniu w osobie coacha umiejętności trenerskich (cechy motoryczne, technika, taktyka) z umiejętnościami, które ma psycholog sportu jest trudne i zawodników przygotowuje się do startu raczej w zespołach składających się z kilku specjalistów, w tym psychologa sportu.

Pięć etapów treningu umiejętności psychologicznych wg modelu Tony'ego Morrisa

Faza oceny - charakteryzuje się zebraniem informacji o zawodniku za pomocą obserwacji w sytuacji treningowej, przedstartowej, startowej oraz postartowej, wywiadów, testów psychologicznych, dzienniczka rejestracji stanów psychicznych. Głównym celem tego etapu jest ustalenie spójności danych uzyskanych z różnych źródeł. Istotne znaczenie ma w tym przypadku zwrócenie uwagi na oczekiwania osób z otoczenia sportowca dotyczące poziomu jego osiągnięć.

Trening podstawowych umiejętności, w którym wykorzystywane są techniki mające rozwijać umiejętności psychologiczne, istotne z punktu widzenia aktywności sportowej. W zakres treningu wchodzą techniki relaksacyjne, umiejętności jak radzić sobie ze stresem, wykorzystywanie wyobrażeń, kontrola uwagi. Zaprezentowany zostaje również profil cech zawodnika, ustalony w fazie oceny oraz indywidualny program działania. Wyjaśniona zostaje zależność między proponowanymi umiejętnościami treningowymi a poprawą osiągnięć. W tej fazie istotną rolę odgrywa informacja zwrotna przekazana przez zawodnika, której wykorzystanie umożliwia włączenie zawodnika w program własnego rozwoju oraz działania by motywacja i zaangażowanie były większe.

Rozwój czynności rutynowych oraz rutynowe wdrażanie umiejętności. Rozwijanie czynności rutynowych polega na tworzeniu zachowań przedstartowych i startowych zawodnika, opartych na zintegrowaniu umiejętności psychologicznych z wymogami technicznymi i fizycznymi, do chwili, kiedy staną się one nawykowe. Wdrażanie czynności rutynowych ma charakter stopniowy, począwszy od sytuacji treningowej, poprzez symulację zawodów i rywalizacji, aż do rzeczywistej sytuacji startowej.

Faza ewaluacji, skoncentrowana jest na monitorowaniu wykonywania czynności rutynowych i ewentualnej ich modyfikacji lub zmianie w przypadku stwierdzenia małej skuteczności.

Wyznaczanie celów w sporcie

Wyznaczanie celu to proces angażujący procesy analizy i myślenia, a także motywacja, które to razem doprowadzają do uruchomienia działania ukierunkowanego na realizację celu.

  • Cele wynikowe, np. wygrana meczu. Wynik jest oczywiście ważny, bez niego nie ma dobrej pozycji w rankingu i innych gratyfikacji. Jednak koncentracja na wyniku, czyli cel wynikowy, często wzmaga lub wręcz powoduje presję startową.
  • Cele mistrzowskie – określają rezultat końcowy danej aktywności, czyli zorientowane są na poprawę danego elementu ważnego w meczu lub w długofalowym rozwoju. Dobrze postawione cele mistrzowskie zmniejszają napięcie i pozwalają budować pewność siebie.
  • Cele zadaniowe – zorientowane są na konkretne czynności związane z optymalnym wykonaniem. Mają one charakter instrukcji mówiącej o tym, jakie elementy są najważniejsze, aby optymalnie wykonać daną czynność.

Aktualne szkolenia

    1. Kolejne szkolenia wkrótce!

Subskrybuj newsletter zawierający oferty szkoleń.

Copyright © psychologiaipraca.pl   -   | Strona główna | Coaching online | Goldenline | Kontakt |   -   | MAPA STRONY |
Projekt i wykonanie MKPOL.pl

Polityka prywatności serwisu www.psychologiaipraca.pl